Phương pháp dạy học hợp tác: Tính năng và hạn chế

Phương pháp dạy học hợp tác (Cooperative learning) là một phương pháp giáo dục giúp học sinh phát triển tính tích cực, trách nhiệm, kỹ năng hợp tác và giao tiếp. Đồng thời, phương pháp...

Phương pháp dạy học hợp tác (Cooperative learning) là một phương pháp giáo dục giúp học sinh phát triển tính tích cực, trách nhiệm, kỹ năng hợp tác và giao tiếp. Đồng thời, phương pháp này cũng giúp nâng cao chất lượng bài giảng của giáo viên. Vì những ưu điểm này, dạy học hợp tác đã thu hút sự quan tâm của các bậc phụ huynh và giáo viên.

Phương pháp dạy học hợp tác là gì?

Dạy học hợp tác là phương pháp giáo dục tập thể, trong đó học sinh làm việc theo nhóm để giúp nhau đạt được mục tiêu học tập. Học sinh tiếp thu kiến thức thông qua sự tương tác giữa người dạy, người học và môi trường. Phương pháp này có tính ứng dụng cao và mang lại nhiều lợi ích trong quá trình dạy và học.

Trong quá trình học hợp tác, các em học sinh làm việc, nghiên cứu và khám phá một chủ đề cụ thể nhằm nâng cao kết quả học tập. Mỗi thành viên trong nhóm có trách nhiệm riêng của mình. Các thành viên tương tác và hợp tác để nâng cao chất lượng học tập. Mỗi nhóm thường gồm từ 4 - 6 học sinh có học lực khác nhau, cùng nỗ lực đóng góp để thực hiện các nhiệm vụ học tập hướng đến mục đích chung.

phuong-phap-day-hoc-hop-tac-la-gi Hình ảnh minh họa

Mục tiêu của phương pháp dạy học hợp tác

Phương pháp dạy học hợp tác mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong dạy và học. Một số mục tiêu của phương pháp này bao gồm:

  • Nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên và cải thiện kết quả học tập cho học sinh.
  • Giúp học sinh nhận ra tác dụng của việc học tập theo nhóm và sức mạnh của tập thể.
  • Tạo điều kiện cho các thành viên trong nhóm giao lưu, giao tiếp, gắn kết và củng cố mối quan hệ tốt đẹp.
  • Giúp người học tự tin khi đưa ra ý kiến cá nhân.
  • Giải quyết các vấn đề học tập hiệu quả hơn với sự đóng góp từ nhiều thành viên của nhóm.

muc-tieu-cua-phuong-phap-day-hoc-hop-tac Hình ảnh minh họa

Các yếu tố quan trọng của phương pháp dạy học hợp tác

Phương pháp dạy học hợp tác bao gồm 5 yếu tố quan trọng: tương tác, phụ thuộc tích cực, vận hành nhóm, trách nhiệm cá nhân và kỹ năng. Các yếu tố này có thể được mô tả như sau:

Sự tương tác

Sự tương tác là mối quan hệ giữa các thành viên trong nhóm, giữa học sinh và giáo viên, cũng như giữa học sinh và môi trường. Quan hệ tương tác trong dạy học hợp tác cần được thực hiện theo thứ tự logic. Học sinh đặt câu hỏi, giáo viên trả lời cho đến khi học sinh hiểu. Giáo viên cần lắng nghe và tạo điều kiện cho học sinh thoải mái trình bày quan điểm của mình.

Sự tương tác trong dạy học hợp tác khuyến khích học sinh tương tác trong nhóm. Qua việc liên tục trao đổi, cả nhóm tìm ra cách giải quyết vấn đề hiệu quả nhất. Đây là phương pháp giáo dục khác biệt với phương pháp truyền thống, nơi chỉ những học sinh giỏi mới được chú ý và được trình bày. Nhờ tập trung vào từng cá nhân nổi bật, các thành viên khác trong nhóm không thể tiếp thu kiến thức đồng đều.

Sự phụ thuộc tích cực

Sự phụ thuộc tích cực là việc mỗi học sinh hiểu vai trò và trách nhiệm của mình trong nhóm. Mỗi cá nhân phải thực hiện nhiệm vụ của mình để đóng góp vào mục tiêu chung của nhóm. Để đảm bảo sự phụ thuộc tích cực, cần đảm bảo hai điều kiện: Giáo viên đặt yêu cầu về sự hợp tác chặt chẽ, học sinh hướng đến mục tiêu, ý tưởng hoặc cách giải quyết cụ thể.

Do đó, các thành viên trong cùng một nhóm cần đoàn kết và liên hệ với nhau. Mỗi kết quả thu thập từ thành viên sẽ phục vụ cho kết quả của cả nhóm và phục vụ cho kết quả chung của cả nhóm. Đây chính là sự phụ thuộc tích cực trong dạy học hợp tác.

cac-yeu-to-quan-trong-cua-phuong-phap-day-hoc-hop-tac-01 Hình ảnh minh họa

Quy trình vận hành

Quy trình vận hành nhóm có vai trò quan trọng trong việc tạo nên chất lượng và kết quả hoạt động của nhóm. Ngoài đánh giá của giáo viên, quy trình vận hành còn bao gồm sự tương tác và đánh giá chéo. Ví dụ: Mỗi thành viên có đảm nhận chức năng khác nhau? Các thành viên có thể hiện được điểm mạnh của mình? Quá trình trao đổi, giao tiếp và tranh luận như thế nào? Kết quả thu được giúp thành viên đánh giá điểm yếu, điểm mạnh để phát huy và khắc phục.

Kỹ năng

Kỹ năng (bao gồm kỹ năng con người và công nghệ) là điều học sinh cần cải thiện sau khi buổi học hoặc buổi trình bày kết thúc. Người học sẽ nâng cao trình độ giao tiếp, biết giữ bình tĩnh khi tranh luận, biết cách bày tỏ quan điểm cá nhân, tôn trọng ý kiến của người khác và biết cách lắng nghe.

Bên cạnh đó, hỗ trợ công nghệ trong quá trình học hay làm việc cũng đóng vai trò quan trọng. Ví dụ: Học sinh có thể sử dụng các công cụ trình bày như máy chiếu, máy tính, dụng cụ trực quan để hiệu quả hóa ý tưởng của mình.

Ngoài các yếu tố trên, giáo viên cần chú trọng việc phân chia công việc. Thầy cô nên chia yêu cầu thành nhiệm vụ nhỏ phù hợp với khả năng của học sinh để học sinh có thể hoàn thành. Các nhiệm vụ này nhằm mục đích đáp ứng mục tiêu học tập tổng thể.

Trách nhiệm mỗi cá nhân

Trách nhiệm cá nhân của mỗi thành viên trong nhóm rất quan trọng, vì kết quả hoạt động của mỗi cá nhân ảnh hưởng đến kết quả chung của cả nhóm. Ý thức trách nhiệm cá nhân giúp học sinh xác định nhiệm vụ của mình để nghiêm túc, tập trung trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, thảo luận hay nghiên cứu.

Trong khi áp dụng phương pháp dạy học hợp tác, giáo viên đưa ra yêu cầu cho học sinh cần cung cấp cả thời gian làm việc một mình và hoạt động tương tác với nhóm. Hoạt động đồng thời giúp học sinh tăng tính tự chủ và hợp tác của bản thân.

cac-yeu-to-quan-trong-cua-phuong-phap-day-hoc-hop-tac-02 Hình ảnh minh họa

Ưu và nhược điểm của phương pháp dạy học hợp tác

Dạy học hợp tác có nhiều ưu điểm và nhược điểm riêng. Dưới đây là một số ưu và nhược điểm của phương pháp này:

Ưu điểm của phương pháp dạy học hợp tác

Dạy học hợp tác ngày càng trở thành xu hướng dạy học phổ biến do mang lại nhiều lợi ích phù hợp với thực tế cuộc sống. Dưới đây là một số ưu điểm của phương pháp này:

  • Cùng học cùng hợp tác: Học sinh làm việc, học tập cùng với những bạn khác, từ đó tăng cường khả năng hợp tác và học hỏi lẫn nhau trong nhiều phương diện.
  • Tiếp nhận kiến thức khách quan và khoa học: Dạy học hợp tác cho phép học sinh tham gia vào quá trình tìm hiểu, đưa ra quan điểm và ý tưởng riêng, đóng góp vào hoạt động chung của nhóm. Đồng thời, học sinh cũng có thể lắng nghe quan điểm và ý kiến của bạn đồng hành để tham khảo và rút kinh nghiệm.

Nhược điểm của phương pháp dạy học hợp tác

Ngoài những ưu điểm, phương pháp dạy học hợp tác cũng có một số nhược điểm nhất định, gồm:

  • Thời gian học tập kéo dài: Áp dụng phương pháp giáo dục hợp tác có thể làm kéo dài thời gian học tập.
  • Bố trí không gian học tập hợp lý: Dạy học hợp tác yêu cầu một không gian lớp học phù hợp cho công việc nhóm. Nếu không gian hạn chế hoặc không thể di chuyển bàn ghế, hoạt động có thể gây không tiện cho tổ chức hoạt động.
  • Ảnh hưởng đến lớp học khác: Quá trình thảo luận nhóm có tranh luận có thể gây ồn ào và ảnh hưởng đến các lớp học khác.
  • Có học sinh không tham gia hoạt động nhóm: Trong trường hợp có học sinh không thích hoặc không muốn học theo nhóm, giáo viên cần phân công công việc một cách hợp lý để tất cả các học sinh đều tham gia và có nhiệm vụ trong hoạt động nhóm.
  • Không thống nhất kết quả hoạt động nhóm: Khi học theo nhóm, có thể xảy ra tình trạng ý kiến trái ngược và thảo luận không thể thống nhất. Trường hợp này thường xảy ra ở các môn học khoa học và xã hội.

nhuoc-diem-cua-phuong-phap-day-hoc-hop-tac Hình ảnh minh họa

Chiến lược triển khai phương pháp dạy học hợp tác

Để áp dụng phương pháp dạy học hợp tác một cách hiệu quả, giáo viên cần có chiến lược triển khai cụ thể. Dưới đây là một số chiến lược triển khai phương pháp dạy học hợp tác:

  • Think-Pair-Share: Học sinh đưa ra câu trả lời cá nhân, sau đó thảo luận và thống nhất câu trả lời trong nhóm.
  • Circle-the-Sage: Học sinh đứng lên và trình bày câu trả lời. Các học sinh khác ngồi cùng nhóm chọn học sinh có câu trả lời mạnh nhất để trình bày.
  • Timed-Pair-Share: Thời gian quy định để học sinh tự suy luận, sau đó thảo luận và trình bày ý kiến với bạn cặp.
  • Agree-Disagree Line-ups: Học sinh xếp hàng theo ý kiến đồng ý hoặc không đồng ý, sau đó thảo luận và trình bày quan điểm của mình.
  • Numbered Head Together: Học sinh được chia thành nhóm, mỗi nhóm có số nhất định. Sau đó, học sinh trong cùng nhóm thảo luận và trình bày câu trả lời khi được gọi theo số thứ tự.

Ngoài ra, còn có các chiến lược khác như Tea Party và Jigsaw. Các chiến lược này khuyến khích sự tương tác và tham gia của học sinh trong quá trình học hợp tác.

Một số lưu ý khi triển khai phương pháp dạy học hợp tác

Khi triển khai phương pháp dạy học hợp tác, phụ huynh và giáo viên cần chú ý một số lưu ý sau:

  • Đặt quy định và giới hạn thời gian thảo luận và trình bày rõ ràng.
  • Có thể bầu trưởng nhóm hoặc phân công công việc cho từng thành viên.
  • Giáo viên cần quan sát và hỗ trợ khi cần thiết.
  • Sử dụng nhiều phương pháp trình bày kết quả thảo luận.
  • Đánh giá kết quả bằng cách đánh giá chéo hoặc tổng hợp kết quả từ các nhóm.
  • Tổ chức hoạt động theo hình thức cá nhân hoặc nhóm, phù hợp với nhiệm vụ.

The Dewey Schools là hệ thống trường quốc tế song ngữ tốt nhất tại Hà Nội, mang đến nền giáo dục chuẩn Mỹ và thế giới. Với 4 cơ sở trường tại Hà Nội và Hải Phòng, Dewey Schools kết hợp cơ sở vật chất hiện đại và triết lý giáo dục nổi bật để chuẩn bị hành trang cho học sinh trên con đường phát triển.

Nếu muốn biết thêm thông tin, bạn có thể truy cập trang web https://thedeweyschools.edu.vn/.

1