Những thay đổi đáng chú ý trong chương trình Hóa học của trình độ phổ thông mới

- Chương trình giáo dục phổ thông mới đã thay đổi cách học môn Hóa học ở trình độ THPT, tạo điều kiện cho học sinh lựa chọn theo sở thích và hướng nghề nghiệp...

- Chương trình giáo dục phổ thông mới đã thay đổi cách học môn Hóa học ở trình độ THPT, tạo điều kiện cho học sinh lựa chọn theo sở thích và hướng nghề nghiệp của mình.

Theo Ban Phát triển các chương trình môn học (Bộ GD-ĐT), chương trình môn Hóa học trình độ THPT giúp học sinh phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên, liên quan đến chuyên môn về hóa học như: năng lực nhận thức kiến thức hóa học, năng lực tìm tòi, khám phá kiến thức hóa học và năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn. Điều này giúp học sinh hiểu biết về tự nhiên một cách khoa học, có khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích của mình.

Thanh Hùng Ảnh minh họa: Thanh Hùng

Bớt những tính toán theo kiểu "toán học hoá"

Chương trình môn Hóa học đảm bảo tính khoa học, kế thừa và phát triển nội dung giáo dục từ môn Khoa học tự nhiên ở THCS theo cấu trúc đồng tâm kết hợp với cấu trúc tuyến tính, nhằm mở rộng và nâng cao kiến thức và kỹ năng cho học sinh.

Ở cấp THCS, học sinh chỉ mới làm quen với một số kiến thức Hóa học cơ bản ở mức độ định tính, mô tả trực quan, chưa hiểu rõ về cấu tạo chất và quá trình biến đổi hoá học.

Chương trình Hóa học lớp 10 sẽ trang bị cho học sinh kiến thức cơ sở chung về cấu tạo chất và quá trình biến đổi hoá học, là cơ sở lý thuyết chủ đạo để giải thích bản chất và nghiên cứu các quy luật ở các nội dung Hóa học vô cơ lớp 11 và Hóa học hữu cơ lớp 12.

Điểm mới quan trọng nhất trong chương trình là định hướng tăng cường bản chất hoá học của đối tượng, giảm bớt và hạn chế việc ghi nhớ máy móc và tính toán theo kiểu "toán học hoá", đồng thời tập trung vào bản chất hoá học và thực tiễn.

Để phát triển phẩm chất và năng lực của người học, chương trình chú trọng trang bị các khái niệm công cụ và phương pháp sử dụng công cụ. Đặc biệt là giúp học sinh có kỹ năng thực hành thí nghiệm, kỹ năng vận dụng kiến thức Hóa học vào việc tìm hiểu và giải quyết một số vấn đề trong thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của cuộc sống.

Chương trình cũng áp dụng các phương pháp giáo dục tích cực, khơi gợi sự hứng thú và phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, thông qua việc tăng cường các hoạt động trải nghiệm và rèn luyện kỹ năng.

3 mạch nội dung cốt lõi

Chương trình gồm 3 mạch nội dung cốt lõi: Kiến thức cơ sở Hóa học chung, kiến thức Hóa học vô cơ và kiến thức Hóa học hữu cơ.

Trục phát triển chính của chương trình là hệ thống các chủ đề và chuyên đề về kiến thức cơ sở Hóa học chung về cấu tạo chất và quá trình biến đổi hoá học.

Các kiến thức về cấu tạo của nguyên tử, liên kết hóa học, năng lượng hóa học, tốc độ phản ứng hóa học, cân bằng hóa học, phản ứng oxi - hóa khử và dòng điện, bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học là cơ sở lý thuyết chủ đạo để học sinh giải thích bản chất và nghiên cứu các quy luật ở các nội dung Hóa học vô cơ và Hóa học hữu cơ.

Bên cạnh nội dung giáo dục cốt lõi (70 tiết/lớp/năm), trong mỗi năm học, học sinh khoa học và công nghệ có thể chọn học một số chuyên đề (35 tiết/lớp/năm). Mục tiêu của các chuyên đề này là tăng cường kiến thức, kỹ năng thực hành và áp dụng kiến thức giải quyết thực tế, phù hợp với định hướng nghề nghiệp của học sinh.

Các phương pháp giáo dục được lựa chọn theo các định hướng:

  • Định hướng hoạt động: Các hoạt động học tập dựa trên trải nghiệm, vận dụng và gắn kết với thực tiễn để nâng cao sự hứng thú của học sinh và phát triển phẩm chất và năng lực.
  • Định hướng dạy học tích cực: Sử dụng các phương pháp dạy học nhằm khuyến khích tính tích cực, sáng tạo và phù hợp với sự phát triển của học sinh. Coi trọng thực hành, trải nghiệm trong các nội dung dạy học, đặc biệt là khi nghiên cứu về các chất vô cơ, hữu cơ có ứng dụng trong thực tế.
  • Kết hợp giáo dục STEM trong dạy học: Phát triển khả năng tích hợp kiến thức và kỹ năng của các môn học Toán, Kỹ thuật, Công nghệ và Hóa học vào việc nghiên cứu và giải quyết tình huống thực tế.
  • Sử dụng các bài tập hoá học đòi hỏi tư duy phản biện, sáng tạo, và có nội dung gắn với thực tế, tập trung vào bản chất hoá học thay vì tính toán toán học.
  • Đa dạng hóa các hình thức học tập, sử dụng công nghệ thông tin và thiết bị dạy học hiệu quả trong dạy học.

Thanh Hùng Ảnh minh họa: Thanh Hùng

Chương trình môn Hóa học đặc biệt quan tâm đến việc đánh giá năng lực nhận thức kiến thức hoá học thông qua các câu hỏi và bài tập, thông qua việc trình bày, so sánh và vận dụng kiến thức hoá học để giải thích, chứng minh và giải quyết vấn đề.

Việc đánh giá năng lực tìm tòi, khám phá kiến thức hoá học được thực hiện thông qua việc sử dụng các phương pháp như quan sát, sử dụng câu hỏi và bài kiểm tra để đánh giá hiểu biết của học sinh về kỹ năng thí nghiệm, khả năng suy luận, khả năng thiết kế thí nghiệm hoặc nghiên cứu.

Việc đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hoá học vào thực tiễn được thực hiện qua yêu cầu học sinh trình bày vấn đề thực tiễn cần giải quyết. Học sinh sẽ sử dụng các ngôn ngữ, bảng biểu và mô hình hoá học để mô tả và giải thích hiện tượng hoá học trong vấn đề đang xem xét. Các câu hỏi cũng đòi hỏi học sinh áp dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề, đặc biệt là các vấn đề thực tiễn.

Nội dung chương trình Hóa học được thiết kế theo hệ thống chủ đề, không theo bài/tiết như chương trình hiện hành. Điều này giúp học sinh nghiên cứu các kiến thức cơ sở Hóa học chung trước khi tiếp tục học Hóa học vô cơ và Hóa học hữu cơ. Tuy nhiên, hệ thống kiến thức cơ bản không thay đổi, giáo viên chỉ cần nghiên cứu kỹ chương trình là có thể thực hiện được.

Điểm mới trong sử dụng thuật ngữ trong chương trình Hóa học lần này là sử dụng thuật ngữ theo khuyến nghị của IUPAC, phù hợp với thực tiễn Việt Nam và tham khảo tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 5529:2010 và 5530:2010 của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng), từng bước đáp ứng yêu cầu thống nhất và hội nhập.

Để thực hiện tốt chương trình môn Hóa học trình độ THPT, các trường cần có phòng học và thiết bị dạy học phù hợp, tạo điều kiện cho học sinh thực hiện các thí nghiệm và hoạt động trải nghiệm, tìm hiểu, khám phá.

Tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của từng trường, có thể chuẩn bị một số thiết bị dạy học tối thiểu về dụng cụ và hóa chất, các đồ dùng trực quan như hệ thống sơ đồ, biểu bảng và các tư liệu điện tử có thể thay thế được thí nghiệm, sử dụng video thí nghiệm, thí nghiệm mô phỏng, thí nghiệm ảo... với sự hỗ trợ của các phương tiện kỹ thuật như máy tính, đèn chiếu, máy chiếu và Internet.

Trên đây là những nét tóm lược về chương trình môn Hóa học. Dự thảo chương trình môn học này sẽ được Bộ GD-ĐT giới thiệu trong tháng 1 để nhận các ý kiến đóng góp.

Thanh Hùng

1