Linhdương Saiga: Sự cần cứu của một loài động vật quý hiếm

Linh dương Saiga, được biết đến với tên khoa học là Saiga tatarica, là một loài động vật có vú trong họ Bovidae, bộ Artiodactyla. Loài này đã được mô tả lần đầu tiên năm...

Linh dương Saiga

Linh dương Saiga, được biết đến với tên khoa học là Saiga tatarica, là một loài động vật có vú trong họ Bovidae, bộ Artiodactyla. Loài này đã được mô tả lần đầu tiên năm 1766 bởi Linnaeus. Từng tồn tại rộng rãi trên các vùng thảo nguyên lớn ở Á-Âu, linh dương Saiga hiện đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Chúng từng sinh sống ở khắp nơi từ dãy núi Karpat và Caucasus tới Dzungaria và Mông Cổ, thậm chí còn xuất hiện ở Bắc Mỹ trong thế Canh Tân.

Hiện nay, phân loài chỉ định (Saiga tatarica tatarica) chỉ còn được tìm thấy ở thảo nguyên phía tây bắc Precaspian thuộc Nga cùng ba khu vực khác bao gồm Ural, Ustiurt và Betpak thuộc Kazakhstan. Một số linh dương Saiga ở Ustiurt di chuyển về phía nam Uzbekistan và thỉnh thoảng được tìm thấy ở Turkmenistan vào mùa đông, trong khi phân loài linh dương Saiga Mông Cổ (Saiga tatarica mongolica) chỉ tồn tại ở miền Tây Mông Cổ.

Phân bố và môi trường sống

Linh dương Saiga sống thành từng đàn trên các thảo nguyên. Trong quá khứ, chúng từng sinh sống trên một khu vực rộng lớn từ quần đảo Anh tới Trung Á, thậm chí còn xuất hiện ở Alaska và Yukon ở Bắc Mỹ. Chúng được xem là loài đặc trưng của vùng Scythia và đã được mô tả trong các tài liệu của nhà sử học Hy Lạp cổ đại Strabo với tên gọi Kolos. Trước thế kỷ 18, phạm vi sống của linh dương Saiga trải từ khu vực Biển Đen, chân núi Karpat và phía bắc của Cáp-ca-dơ kéo dài qua Dzungaria và Mông Cổ.

Số lượng linh dương Saiga đã giảm nhanh chóng trong những năm 1920 sau đó dần hồi phục vào năm 1950, khi có khoảng 2.000.000 cá thể được tìm thấy ở các vùng thảo nguyên lớn của Liên Xô. Tuy nhiên, sau khi Liên Xô tan rã, số lượng linh dương Saiga lại giảm đáng kể do săn bắn bừa bãi và nhu cầu sử dụng sừng linh dương trong y học của Trung Quốc. Hiện nay, chỉ còn khoảng 50.000 cá thể tồn tại ở Kalmykia, ba khu vực tại Kazakhstan, hai tại Mông Cổ và một số ít đang đối mặt với nguy cơ nghiêm trọng ở khu vực tây bắc Pre-Caspian của Nga.

Cận cảnh mặt của một con linh dương Saiga Hình ảnh: Cận cảnh mặt của một con linh dương Saiga

Đặc điểm

Linh dương Saiga di cư theo mùa, tới những khu đồng cỏ ở phía Bắc vào mùa xuân, tới những khu chăn thả gia súc vào mùa hè và trở về phương nam để tránh đông và mùa thu. Chúng có chiều cao 108 - 146 cm, trong đó chiều cao tới vai của chúng là từ 60 - 80 cm và nặng từ 36 - 63 kg. Đuôi của linh dương Saiga khá ngắn, chỉ khoảng 6 - 13 cm. Con đực thường có sừng dài từ 20-25 cm, trong khi con cái không có sừng và thường nhỏ hơn. Tuổi thọ của loài linh dương Saiga khoảng từ 6 đến 10 năm. Một đặc điểm dễ nhận biết của chúng là cấu trúc mũi linh hoạt, giống như vòi của loài heo vòi. Chiếc vòi của chúng có cấu tạo độc đáo, rất nhiều lông, với tuyến nhầy và hệ thống xương phức tạp. Mũi của chúng có chức năng lọc bụi trong không khí trong quá trình di chuyển và làm ấm không khí trước khi vào phổi trong mùa đông.

Linh dương Saiga có lớp lông mỏng màu quế vào mùa hè, trong khi lông của chúng có màu trắng và dày hơn gấp đôi trong mùa đông. Chân của linh dương Saiga khá khẳng khiu và chúng có khả năng bơi qua các con sông. Loài này hoạt động vào ban ngày, có phạm vi sống không cố định và thường di chuyển tới 80-120 km một ngày. Mặc dù thính giác kém phát triển, linh dương Saiga có thị giác sắc bén và có thể nhìn trước nguy hiểm từ xa. Chúng là một loài nhút nhát và rất dễ giật mình, ngay cả khi đứng thành đàn đông đúc.

Bảo tồn

Linh dương Saiga đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng nên việc bảo tồn là rất cấp thiết. Hiện nay, có một số tổ chức bảo tồn như Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) đang cố gắng bảo vệ loài này, thậm chí đã khuyến khích việc săn lùng linh dương Saiga để lấy sừng nhằm thay thế sử dụng sừng tê giác.

Tại Nga, khu bảo tồn thiên nhiên Cherny Zemli thuộc Cộng hòa Kalmykia đã được thành lập nhằm bảo vệ số lượng linh dương Saiga tại địa phương. Việc xây dựng các khu bảo tồn và nghiên cứu linh dương Saiga cũng đang được thúc đẩy tại Kazakhstan. Năm 2010, Kazakhstan ban hành lệnh cấm săn bắn linh dương Saiga để cố gắng bảo tồn loài này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

Dưới sự bảo trợ của Công ước về các loài động vật hoang dã di cư (CMS), đã có "Biên bản ghi nhớ về bảo tồn, phục hồi và sử dụng bền vững linh dương Saiga" được ký kết để giảm mức độ khai thác hiện tại và khôi phục lại số lượng linh dương Saiga trong tự nhiên.

Linh dương Saiga cần sự quan tâm và bảo vệ để không biến mất hoàn toàn khỏi hành tinh này. Chỉ qua sự hợp tác và những nỗ lực bảo tồn chung, chúng ta mới có thể đảm bảo sự tồn tại của loài động vật quý hiếm này trong tương lai.

1