KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU DẠY HỌC

KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU DẠY HỌC là yếu tố quan trọng trong quá trình giảng dạy. Đại Đức Thích Chánh Thuần đã định nghĩa mục tiêu dạy học là kết quả dự kiến...

Image KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU DẠY HỌC là yếu tố quan trọng trong quá trình giảng dạy. Đại Đức Thích Chánh Thuần đã định nghĩa mục tiêu dạy học là kết quả dự kiến cần đạt được sau khi thực hiện một hoạt động. Mục tiêu dạy học cần bao gồm ba yếu tố: kiến thức, kỹ năng và thái độ. Ngoài ra, còn có thể xây dựng thêm mục tiêu năng lực.

Chức năng của mục tiêu dạy học

Chức năng định hướng

Mục tiêu dạy học giúp giáo viên lựa chọn phương pháp, phương tiện và tổ chức dạy học phù hợp để đạt hiệu quả tối ưu. Đồng thời, mục tiêu cũng giúp học sinh có ý thức, hành vi và học tập bản thân để hoàn thành tốt nhiệm vụ dạy học.

Chức năng kiểm tra đánh giá

Mục tiêu dạy học là một thước đo mà giáo viên và học sinh có thể sử dụng để đánh giá kết quả học tập và hiệu quả hoạt động dạy học.

Xác định mục tiêu dạy học

Các cấp độ của mục tiêu dạy học

Mục tiêu dạy học cần đảm bảo ba yếu tố: kiến thức, kỹ năng và thái độ. Cấu trúc tam giác mục tiêu này được ông Benjamin Bloom và các cộng sự xây dựng năm 1956. Các cấp độ của mục tiêu dạy học gồm:

Mục tiêu kiến thức

  • Kỹ thuật xác định mục tiêu kiến thức: Xác định rõ nội dung kiến thức cần nắm vững bằng cách sử dụng các động từ mô tả các mức độ đạt được.
  • Kỹ thuật xác định mục tiêu kiến thức theo thang Bloom: Sử dụng thang Bloom để xác định mục tiêu bài học và giúp người học tiếp nhận và sáng tạo bài học có giá trị.

Mục tiêu kỹ năng

  • Kỹ thuật xác định mục tiêu kỹ năng: Xác định rõ hệ thống các kỹ năng cần hình thành trong quá trình dạy học và sử dụng các động từ mô tả các mức độ đạt được về kỹ năng.
  • Mô hình cấu trúc năng lực: Mô hình này gồm 4 thành phần năng lực là năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể.

Mục tiêu thái độ

  • Kỹ thuật xác định mục tiêu thái độ: Xác định các yêu cầu, chuẩn mực giá trị và thái độ cần hình thành, củng cố và hoàn thiện trong quá trình đào tạo.
  • Mô hình cấu trúc thái độ: Mô hình này gồm 5 thành phần thái độ là cầu thị, cởi mở, lượng giá, tổ chức và tính cách.

Dạy học định hướng năng lực

Xác định mục tiêu dạy học định hướng năng lực bao gồm các năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể.

Các ví dụ minh họa về xác định mục tiêu bài giảng

Ví dụ 1: Xác định mục tiêu bài giảng với chủ đề "Quá trình dạy học"

Mục tiêu cần đạt được:

  • Về kiến thức: Nêu và phân tích khái niệm quá trình dạy học, phân tích cấu trúc, bản chất, tính quy luật, động lực, lôgic, nhiệm vụ dạy học. Phân tích nội dung các nguyên tắc dạy học và nêu biện pháp thực hiện.
  • Về kỹ năng: Hình thành kĩ năng xây dựng động lực, thiết kế bài học theo logic của quá trình dạy học, xác định các nhiệm vụ dạy học và kĩ năng vận dụng nguyên tắc dạy học.
  • Về thái độ: Ý thức tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập môn học.

Ví dụ 2: Xác định mục tiêu bài giảng với chủ đề "Kỹ năng giao tiếp"

Mục tiêu cần đạt được:

  • Về kiến thức: Xác định quy trình và quan niệm về kỹ năng giao tiếp, mô tả điểm cần lưu ý khi tổ chức các bước của cuộc giao tiếp. Chỉ ra các kỹ năng giao tiếp cơ bản. Mô tả quy trình rèn luyện để hình thành kỹ năng giao tiếp.
  • Về kỹ năng: Xây dựng quy trình hình thành kỹ năng giao tiếp.
  • Về thái độ: Ý thức được vai trò của kỹ năng giao tiếp trong cuộc sống, tích cực rèn luyện các kỹ năng giao tiếp cần thiết.

Ví dụ 3: Xác định mục tiêu bài giảng với chủ đề "Ăn chay"

Mục tiêu cần đạt được:

  • Về kiến thức: Định nghĩa và nắm gốc của việc ăn chay, hiểu bản chất của ăn chay trong Phật giáo, nắm vỡi sự khác biệt giữa giáo lý Nguyên thủy và Đại thừa, định nghĩa từ "từ bi". Xác định vai trò, vị trí và giá trị của từ bi trong Phật giáo, biết mối liên hệ giữa ăn chay và từ bi. Thấy lợi ích của việc ăn chay và biết cách thực hành.
  • Về kỹ năng: Hình thành thói quen ăn chay vào các ngày trai, từ bỏ các hành động sát sinh không cần thiết, phóng sinh vào các ngày lễ và tham gia bảo vệ động vật.
  • Về thái độ: Phát tâm từ bi, cung kính quy y Tam Bảo, phát tâm ngoại hộ Phật pháp và tăng trưởng tình yêu thương động vật.

Ví dụ 4: Xác định mục tiêu bài giảng với chủ đề "Quy y"

Mục tiêu cần đạt được:

  • Về kiến thức: Định nghĩa quy y Tam Bảo, xác định vị trí của Tam Bảo trong Phật giáo, nắm gốc của Tam Bảo và điều kiện để quy y Tam Bảo. Biết các uy nghi phép tắc cơ bản của người Phật tử tại gia và việc không được phép sau khi quy y Tam Bảo.
  • Về kỹ năng: Vận dụng giáo lý quy y Tam Bảo để điều phục thân tâm. Thuần thục uy nghi phép tắc và các xưng hô của người Phật tử tại gia.
  • Về thái độ: Ý thức được giá trị của việc quy y Tam Bảo, cung kính quy y Tam Bảo, phát tâm ngoại hộ Phật pháp và tu tập theo đức hạnh Tam Bảo.

Ví dụ 5: Xác định mục tiêu bài giảng về mặt nhận thức theo sáu cấp độ nhận thức của Bloom với chủ đề "Tam quy"

Mục tiêu cần đạt được:

  • Biết: Định nghĩa Tam Bảo, xác định vị trí của Tam Bảo trong Phật giáo, nguồn gốc của Tam Bảo và uy nghi phép tắc của người Phật tử tại gia.
  • Hiểu: Giải thích ý nghĩa và lợi ích của Tam quy.
  • Áp dụng: Phân biệt ai là Phật tử và ai không phải, phân biệt Tam Bảo và Tam Đa, phân biệt Tam Bảo và Tam Phủ.
  • Phân tích: Phân tích bản chất của quy y Tam Bảo.
  • Tổng hợp: So sánh lợi ích của Tam quy và trình đồng mở phủ.
  • Đánh giá: Thấy được việc quy y Tam Bảo là cần thiết, phát tâm cung kính quy y Tam Bảo, phát tâm ngoại hộ Phật pháp và tu tập theo đức hạnh Tam Bảo.

Ví dụ 6: Đặt câu hỏi kiểm tra mục tiêu bài giảng Tam quy

  • Biết: Tam Bảo là gì? Xác định vị trí của Tam Bảo trong Phật giáo? Nguyên tắc và điều kiện để quy y Tam Bảo?
  • Hiểu: Tại sao phải quy y Tam Bảo?
  • Áp dụng: Có hoàn cảnh thực tế là một người tự mình quy y cho mình ở nhà, người này có được gọi là Phật tử không?
  • Phân tích: Bản chất của quy y Tam Bảo là gì?
  • Tổng hợp: Những vấn đề cốt lõi của Tam Quy?
  • Đánh giá: Cảm nhận và thay đổi sau khi học bài Tam quy?

Thang Bloom không chỉ giúp xác định mục tiêu bài giảng mà còn được sử dụng để kiểm tra đánh giá. Các câu hỏi có thể sử dụng câu khẳng định để xác định mục tiêu và câu hỏi để kiểm tra đạt được những kiến thức nào.

1